Ongeveer 15% van de zwangeren heeft te maken met psychische problemen1 Trimbos-instituut. (2024). Monitor mentale gezondheid en zwangerschap 2023. Trimbos-instituut. https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2025/10/TRI-52-001-Factsheet-Monitor-Mentale-gezondheid-Zwangerschap-2023.pdf . Perinatale psychiatrische en psychosociale problemen vergroten het risico op negatieve gezondheidsuitkomsten bij moeder en kind op korte en lange termijn. De multidisciplinaire POP-polikliniek biedt geïntegreerde zorg om deze risico’s te verminderen. Een Nederlands onderzoek naar deze vorm van zorg laat zien dat zowel zwangere vrouwen als zorgverleners de POP-poli positief waarderen. 

POP-poli in Nederland

De POP-poli biedt multidisciplinaire, geïntegreerde zorg aan zwangere vrouwen met psychiatrische en psychosociale problematiek. Een team van een psychiater, gynaecoloog en kinderarts stelt hierbij een individueel behandelplan op. Dit behandelplan kan bestaan uit psychotherapie, medicatie of een combinatie hiervan. De eerste POP-poli in Nederland werd geopend in 2006. Inmiddels hebben 85% van de ziekenhuizen een POP-poli. De POP-poli’s verschillen in aanpak, maar hebben allemaal als doel om de risico’s op negatieve uitkomsten te voorkomen of te beperken.

Onderzoek in Leeuwarden

Er is beperkt onderzoek gedaan naar multidisciplinaire zorg in de perinatale psychische gezondheidszorg. Dit onderzoek richt zich op hoe zwangere vrouwen en zorgverleners deze zorg ervaren en in welke mate de vrouwen daadwerkelijk het zorgtraject volgen. Het onderzoek is uitgevoerd bij de POP-poli in Leeuwarden. Deze POP-poli is opgericht in 2014 en ziet gemiddeld 250 zwangere vrouwen per jaar. Er zijn wekelijkse patiëntbesprekingen waar meerdere zorgverleners bij aanwezig zijn2 Psychiater, gynaecoloog, kinderarts, eerstelijns verloskundige, medisch psycholoog, maatschappelijk werker en een casemanager. De patiënt is hier niet bij aanwezig. . Ook werken ze samen met verschillende organisaties3 o.a. Veilig thuis, FIER, verslavingszorg. .

Alle vrouwen die tussen januari en augustus 2021 waren uitgerekend en geregistreerd bij de POP-poli werden geïncludeerd in de studie. Bij deze groep werd onderzocht hoeveel vrouwen het zorgtraject volgden tot zes weken na de bevalling (zonder uitval), en hoeveel vrouwen alle geplande afspraken bijwoonden zonder no-shows. Daarnaast werden via een doelgerichte steekproef4 Deelnemers werden bewust geselecteerd om uiteenlopende ervaringen, problematiek en behandeltrajecten binnen de POP-polikliniek te vertegenwoordigen. acht vrouwen geselecteerd voor interviews. Ook werden interviews afgenomen met alle zeven zorgverleners van de POP-poli.

Ervaringen met de POP-poli

De onderzoekspopulatie bestond uit vrouwen met vaak complexe problematiek, waarbij psychiatrische klachten regelmatig samengingen met psychosociale risicofactoren, zoals financiële problemen en onveilige thuissituaties.

Van de 103 geïncludeerde vrouwen volgde 86.4% het zorgtraject tot zes weken na de bevalling (zonder uitval). Ongeveer twee derde woonde alle geplande afspraken bij en ongeveer een derde van de vrouwen miste ten minste één afspraak.

De interviews lieten zien dat vrouwen de persoonsgerichte aanpak van de POP-poli waardeerden. Zij vonden het prettig om samen met zorgverleners een behandelplan op te stellen en hechtten veel waarde aan een veilige behandelrelatie en de expertise op het gebied van perinatale psychische gezondheid. Ook zorgverleners benoemden het belang van persoonlijke zorg. Volgens hen ligt de meerwaarde van de POP-poli in specifieke expertise, aandacht voor sociale context, gezamenlijke besluitvorming over het behandelplan en focus op preventie.

Goede communicatie werd door de vrouwen als essentieel ervaren. Zij waardeerden dat POP-zorgverleners onderling informatie en ideeën deelden en gemakkelijk andere zorgverleners konden betrekken. De communicatie tussen de POP-poli en andere zorgverleners verliep wisselend. De zorg werd soms als onoverzichtelijk ervaren en sommige vrouwen voelden zich onvoldoende geïnformeerd over de afstemming tussen zorgverleners bij patiëntbesprekingen. Ook zorgverleners benoemden dat fragmentatie en onduidelijke coördinatie het lastig kunnen maken om overzicht te houden. Daarnaast gaven zorgverleners aan dat de continuïteit van zorg onder druk staat doordat de begeleiding vanuit de POP-poli zes weken na de bevalling stopt en een warme overdracht niet altijd mogelijk is.

Vrouwen met een uitgebreide zorggeschiedenis konden extra ondersteuning van de POP-poli als belastend ervaren. De betrokkenheid van meerdere zorgverleners zorgde soms voor meer stress en moeite om afspraken bij te wonen. Vrouwen met eerdere ervaringen in de geestelijke gezondheidszorg misten structuur en een duidelijk doel binnen het behandeltraject. Zowel vrouwen als zorgverleners noemden daarnaast stigma rondom psychische problemen tijdens zwangerschap en na de bevalling als een belemmerende factor voor passende zorg.

De meerwaarde van de POP-poli

De resultaten laten zien dat de POP-poli goed aansluit bij de behoeften van zwangere vrouwen met psychische en psychosociale problematiek. De gezamenlijke besluitvorming, persoonsgerichte aanpak en expertise op het gebied van perinatale psychische gezondheid worden gewaardeerd. Tegelijkertijd vragen duidelijke afstemming tussen zorgverleners, terugkoppeling naar de vrouw, continuïteit van zorg en het verminderen van stigma om blijvende aandacht.

Wat betekent dit voor jou?
Als verloskundig zorgverlener kan het heel waardevol zijn om een zwangere met psychische en psychosociale problemen tijdig door te verwijzen naar een POP-poli. Kijk hierbij niet alleen naar de psychische situatie, maar ook naar de psychosociale problematiek. Denk hierbij aan: financiële problemen, relatieproblemen, het sociale netwerk of de woonsituatie.

Ben je een betrokken zorgverlener bij een POP-poli? Blijf dan inzetten op een persoonsgerichte benadering en gezamenlijke besluitvorming. Deze aspecten worden door vrouwen sterk gewaardeerd. Daarnaast is het belangrijk om transparant te communiceren en vrouwen altijd terug te koppelen wat tijdens multidisciplinaire overleggen is besproken. Juist bij meerdere betrokken zorgverleners helpt het om regelmatig te controleren of de zwangere nog overzicht heeft en weet wie waarvoor verantwoordelijk is. Ook verdient de warme overdracht postpartum aandacht, bijvoorbeeld door tijdig af te stemmen met de huisarts of een andere betrokken zorgverlener.