Vroeggeboorte is en blijft een van de grootste uitdagingen binnen de geboortezorg. De aandacht gaat vaak uit naar complicaties die tijdens de zwangerschap ontstaan. Deze umbrella review1 Een umbrella review brengt de resultaten van meerdere systematische reviews en meta-analyses samen. Hierdoor ontstaat een breed overzicht van de beschikbare kennis over een bepaald onderwerp. Het doel is om de best beschikbare evidence uit verschillende reviews te bundelen en zo een zo compleet mogelijk beeld te geven van wat er al bekend is. Umbrella reviews behoren daarmee tot de meest uitgebreide vormen van evidence synthesis binnen de gezondheidszorg. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt als basis voor het ontwikkelen van richtlijnen en het ondersteunen van klinische besluitvorming. ScienceInsights. (z.d.). What is an umbrella review? A review of reviews. ScienceInsights. https://scienceinsights.org/what-is-an-umbrella-review-a-review-of-reviews/ laat zien dat ook factoren die al vóór de zwangerschap aanwezig zijn een belangrijke rol bij vroeggeboorte spelen. In deze review worden de sterkste niet-genetische risicofactoren voor vroeggeboorte beschreven.

Risicofactoren voor vroeggeboorte soms al aanwezig bij de conceptie

De oorzaak van vroeggeboorte wordt vaak beïnvloed door meerdere factoren. Naast bekende oorzaken die tijdens de zwangerschap optreden, zoals cervicale insufficiëntie of placentaire problematiek, spelen ook genetische, gedragsmatige, omgevings- en sociaaleconomische factoren een rol. Veel van deze risicofactoren zijn al aanwezig vóór het begin van de zwangerschap. Onderzoekers van onder andere het Amsterdam UMC brachten de resultaten van bestaande systematische reviews en meta-analyses samen. Zij onderzochten welke niet-genetische factoren rond de conceptie het sterkst samenhangen met vroeggeboorte.

Onderzoekers analyseerden 134 systematische reviews

De auteurs zochten in verschillende databases naar publicaties over bestaande risicofactoren die bij de conceptie aanwezig waren in relatie tot vroeggeboorte. Studies naar risicofactoren die pas tijdens de zwangerschap ontstonden, werden geëxcludeerd. Uiteindelijk werden 134 systematische reviews, gebaseerd op gegevens van meer dan 170 miljoen zwangere vrouwen2 n=170.564.182 , geïncludeerd voor verdere analyse.

Eerdere vroeggeboorte, middelengebruik en chronische aandoeningen in de top 3

In totaal werden 163 unieke risicofactoren geïdentificeerd. De onderzoekers selecteerden vervolgens de factoren waarvoor het bewijs het sterkst was én die gepaard gingen met minimaal een verdubbeling van de kans op een vroeggeboorte (OR/RR > 2).

De sterkste associatie die werd gevonden was een vroeggeboorte van een eenling in de voorgeschiedenis (OR 5,43)3 OR 5,43; 95% BI 4,04 - 7,30. . Andere belangrijke risicofactoren waren amfetaminegebruik (OR 4,11)4 OR 4,11; 95% BI 3,05 - 5,55 , cocaïnegebruik (OR 3,38)5 OR 3,38; 95% BI 2,72 - 4,21 , een maternale persoonlijkheidsstoornis (OR 2,98)6 OR 2,98; 95% BI 2,19 - 4,05 , een eerdere intra-uteriene vruchtdood (OR 2,82)7 OR 2,82; 95% BI 2,31 - 3,45 , gebruik van anti-TNF-α-medicatie8 Dit zijn geneesmiddelen die ontstekingen onderdrukken en worden gebruikt voor de behandeling van verschillende auto-immuunziekten. Bijvoorbeeld bij de Ziekte van Crohn, psoriasis, colitis ulcerosa, reumatoïde artritis. (OR 2,85)9 OR 2,85; 95% BI 2,19 - 3,03 , een conisatie (RR 2,70)10 RR 2,70; 95% BI 2,14 - 3,40 , systemische lupus erythematodes (RR 2,62)11 RR 2,62; 95% BI 2,16 - 3,20 , chronische hypertensie (OR 2,46)12 OR 2,46; 95% BI 2,12 - 2,86  en een hogere maternale leeftijd (OR 2,11)13 OR 2,11; 95% BI 1.59 – 2.82 . Opvallend is dat al deze factoren sterker samenhangen met vroeggeboorte dan bekende risicofactoren zoals roken (RR 1,37)14 RR 1,37; 95% BI 1.21 – 1.54 .

Geen onderscheid tussen spontane en medisch geïndiceerde vroeggeboorte

De gevonden verbanden beschrijven associaties en geen causale relaties. Bovendien maakt de review geen onderscheid tussen spontane en medisch geïndiceerde vroeggeboorte, omdat de meeste geïncludeerde studies beide uitkomsten gezamenlijk rapporteerden. Dit onderscheid is wel klinisch relevant, omdat verschillende risicofactoren via verschillende mechanismen tot vroeggeboorte kunnen leiden.

Zo hangt een conisatie waarschijnlijk vooral samen met spontane vroeggeboorte als gevolg van cervicale insufficiëntie, terwijl chronische hypertensie voornamelijk het risico op een medisch geïndiceerde vroeggeboorte verhoogt door placentaire insufficiëntie. De associatie tussen anti-TNF-α-medicatie en vroeggeboorte kan mogelijk deels worden verklaard door de ernst van de onderliggende inflammatoire aandoening. Cocaïnegebruik kan zowel spontane als geïndiceerde vroeggeboorte veroorzaken door verstoring van de uteroplacentaire doorbloeding. Een vroeggeboorte kan dus via verschillende routes ontstaan.

Kanttekeningen bij de resultaten

Bij de interpretatie van de resultaten moeten enkele beperkingen worden meegenomen. Niet alle bekende risicofactoren voor vroeggeboorte konden worden onderzocht. Voor onder andere diabetes waren geen geschikte systematische reviews beschikbaar. Daarnaast includeerde deze review uitsluitend studies die tot juni 2021 waren gepubliceerd, waardoor recentere onderzoeken niet zijn meegenomen.

Wat betekent dit voor jou?
Deze review brengt factoren in beeld die al aan het begin van de zwangerschap bestaan en mogelijk samenhangen met een verhoogde kans op vroeggeboorte. De resultaten kunnen niet worden gebruikt om voor een individuele vrouw te voorspellen of zij vroegtijdig zal bevallen. Het hebben van een risicofactor betekent namelijk niet dat een vroeggeboorte zal optreden. Wel kan de aanwezigheid van een risicofactor aanleiding zijn om extra alert te zijn op het verdere verloop van de zwangerschap en op signalen van een dreigende vroeggeboorte. De resultaten kunnen daarmee helpen om de monitoring en begeleiding af te stemmen op het risicoprofiel van de zwangere. Ook kunnen ze worden gebruikt om de zwangere en haar partner hierover gericht voor te lichten.Bij de interpretatie van de resultaten is het belangrijk om te realiseren dat deze review alleen relatieve risico’s weergeeft. Voor counseling van een individuele zwangere zijn ook absolute risico’s van belang. Bij voorlichting aan de zwangere en haar partner is het daarom belangrijk om, waar mogelijk, naast relatieve risico’s ook de absolute kans op vroeggeboorte te bespreken.