Professionele waarden1 Een waarde is een diepgewortelde overtuiging over wat wenselijk, goed of belangrijk is, die het gedrag, beslissingen en professionele houding van een persoon of groep richting geeft. Waarden beïnvloeden hoe je handelt.  en ideologieën 2 Een ideologie is een samenhangend systeem van overtuigingen, waarden en aannames dat een bredere visie geeft op hoe zorg zou moeten worden georganiseerd, geleverd en verantwoord. Ideologie is dus een overkoepelend denkkader dat bepaalt waarom en waarmee je handelt.  vormen de kern van de eerstelijns verloskunde in Nederland. Verschillen in interpretatie van deze waarden kunnen in de praktijk spanningen veroorzaken. Reflectie op deze waarden is essentieel om professionele betrokkenheid te behouden.

De instroom van verloskundigen in het vak neemt toe, maar toch daalt het aantal actief werkende verloskundigen. Dit komt deels door natuurlijke uitstroom, zoals leeftijd en pensionering, maar ook door andere factoren die voor sommigen een rol spelen in de wens voor (tijdelijk) stoppen met het vak. Dit zijn onder andere professionele autonomie, sociale steun, persoonlijke omstandigheden en continue veranderingen in de organisatie van de verloskundige zorg. Tegelijkertijd zorgen sterke professionele waarden en een duidelijke beroepsidentiteit voor werktevredenheid en het behouden van verloskundigen in het vak. Dit onderzoek verkent welke waarden en ideologieën Nederlandse eerstelijnsverloskundigen hanteren en of zij conflicterende professionele waarden ervaren.

Interviews en analyseren
Voor dit kwalitatieve onderzoek zijn semigestructureerde interviews afgenomen. Deelnemers werden gericht geselecteerd uit verschillende soorten eerstelijns verloskundigenpraktijken (zowel groeps- als solo praktijken). Dit zorgde voor een diverse groep verloskundigen. Ook werden verloskundigen meegenomen die werkontevredenheid ervaarden of te maken hadden met conflicterende waarden. De data werd iteratief3 Iteratief betekent dat data en analyse elkaar afwisselend beinvloeden tijdens het onderzoek. Analyse vindt niet pas achteraf plaats, maar wordt al tijdens de dataverzameling uitgevoerd. Zo kunnen inzichten uit eerdere interviews en analyse worden gebruikt om de volgende interviews te sturen. verzameld en thematisch geanalyseerd4 De interviews zijn thematisch geanalyseerd, wat betekent dat de teksten zijn doorgenomen om terugkerende onderwerpen, ideeën en patronen te identificeren. .

Idealen en waarden in de eerstelijns verloskunde en conflicterende waarden
In totaal werden 14 eerstelijnsverloskundigen geïnterviewd. De interviews duurden gemiddeld anderhalf uur en de deelnemers kwamen uit verschillende delen van Nederland. Drie hoofdthema’s kwamen naar voren: (1) Ideologieën in de eerstelijns verloskunde, (2) eerstelijns verloskundige waarden en (3) conflicterende waarden.

In het thema over ideologieën benadrukten verloskundigen het belang van zwangerschap en geboorte als natuurlijke processen. Ook noemden zij het bevorderen van keuzes en autonomie van vrouwen, en het leveren van zorg vanuit een breed medisch en psychosociaal perspectief.

Het thema waarden liet de kern van de dagelijkse praktijk zien: persoonlijke, op het individu afgestemde zorg, autonomie in het vak, samenwerking met collega’s en vrouwen, deskundigheid, verbeteren van kwaliteit, welzijn, authenticiteit en moed.

Conflicterende waarden werden zowel intern als extern ervaren. Intern ging het om spanningen tussen persoonlijke grenzen en professionele toewijding. Extern ervaarden verloskundigen conflicten met cliënten, collega’s, andere professionals of zorgverzekeraars. Ook praktische uitdagingen werden genoemd zoals werkdruk, personeelstekorten en administratieve lasten.

Aandacht voor conflicterende waarden belangrijk
Dit onderzoek laat zien dat de waarden van momenteel praktiserende eerstelijnsverloskundigen met name gefocust zijn op de fysiologie van zwangerschap en geboorte en de autonomie van de vrouw. Hierbij is deskundigheid, samenwerking en persoonlijke zorg belangrijk. Tegelijkertijd ervaren verloskundigen spanningen wanneer deze waarden in conflict komen, bijvoorbeeld door verschillen in visie tussen zorgverleners, protocollen of persoonlijke grenzen. Aandacht voor deze conflicterende waarden zijn belangrijk om de complexiteit van het werk te begrijpen en de duurzame inzetbaarheid van verloskundigen te bevorderen.

Beroepsidentiteit KNOV en dit artikel
Dit onderzoek is uitgevoerd vóórdat de KNOV in november 2025 haar beroepsidentiteit publiceerde5 https://www.knov.nl/actueel/nieuws/nieuwsbericht/publicatie-de-beroepsidentiteit-van-de-verloskundige-wie-ben-jij-als-verloskundige-en-waar-sta-je-voor#:~:text=Weten%20wie%20je%20bent,beter%20samenwerken%20binnen%20multidisciplinaire%20teams. . In deze beroepsidentiteit staan drie kernwaarden centraal: verbinding, gezondheid en moed. De KNOV presenteert hiermee een breed en verbindend kader voor de beroepsgroep. De bevindingen in dit artikel laten daarnaast zien dat in de dagelijkse praktijk ook sprake kan zijn van spanningen tussen verschillende waarden. Dit sluit aan bij eerdere publicaties waarin dergelijke spanningsvelden zijn beschreven6 Fontein-Kuipers, Y., den Hartog-van Veen, H., Klop, L., & Zondag, L. (2018). Conflicting Values experienced by Dutch midwives: dilemmas of loyalty, responsibility and selfhood. Clinical research in obstetrics and gynecology, 1(1), 1-12.https://repository.uantwerpen.be/docman/irua/e1d18d/154420.pdf . Beide perspectieven dragen bij aan een genuanceerd en volledig beeld van het vak en weerspiegelen de complexiteit van de beroepspraktijk.

Wat betekent dit voor jou?
Wat zijn jouw professionele ideologieën en waarden? Het kan helpen om hierbij stil te staan en bewust van te worden. Reflecteren op je eigen waardes, en situaties waar waardes mogelijk in conflict zijn geeft veel inzicht en kan helpen bij spanningen en de werkdruk die ermee gepaard gaan.

Bewustzijn draagt ook bij aan onderling begrip: gesprekken in de dagelijkse zorgpraktijk gaan vaak over handelingen of beleid waarin men van mening verschilt, terwijl deze werkwijzen juist voortkomen uit onderliggende waarde of ideologieën. Als je van elkaar weet vanuit welke waarde of ideologie je werkt, wordt het vaak makkelijker om elkaar te begrijpen. Praten over waarden kan dus verbindend werken en de samenwerking bevorderen.