Tijdens de zwangerschap en borstvoedingsperiode gebruiken veel vrouwen geneesmiddelen die verkrijgbaar zijn zonder recept. Om vrouwen beter te ondersteunen bij het maken van veilige keuzes rondom het gebruik van deze geneesmiddelen ontwikkelde het Nederlands Bijwerkingencentrum Lareb de MediMama-app. De app is sinds 2024 gratis beschikbaar en wordt inmiddels al veel gebruikt.

Waarom betrouwbare informatie over geneesmiddelen zonder recept nodig is

Geneesmiddelengebruik tijdens de zwangerschap en de borstvoedingsperiode komt veel voor. Vooral geneesmiddelen zonder recept worden regelmatig gebruikt zonder vooraf overleg met een zorgverlener. Onjuist gebruik van geneesmiddelen kan risico’s opleveren voor moeder en kind. Tegelijkertijd vermijden sommige vrouwen, uit angst voor mogelijke schadelijke effecten, juist noodzakelijke geneesmiddelen. Informatie over de veiligheid van deze geneesmiddelen is op internet vaak versnipperd en niet altijd eenduidig, wat kan leiden tot onzekerheid bij de keuze om een geneesmiddel wel of niet te gebruiken.

Ontwikkeling samen met gebruikers

Voor de ontwikkeling van de MediMama-app werd een projectgroep samengesteld. De app is tot stand gekomen in samenwerking met de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV), de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en het Centraal Bureau Drogisterijbedrijven (CBD). De ontwikkeling van de MediMama-app is gefinancierd door ZonMw.

Als onderdeel van de ontwikkeling werd een behoefteonderzoek uitgevoerd onder 160 zwangeren, 24 recent bevallen vrouwen en 33 zorgverleners (n=217). Het merendeel van de zwangeren en recent bevallen vrouwen1 72,8%; 134/184 gaf aan actief informatie op te zoeken over de veiligheid van een geneesmiddel voordat zij dit gebruikten. Uit de focusgroepen en vragenlijsten bleek bovendien dat er behoefte was aan duidelijke, betrouwbare en gemakkelijk toegankelijke informatie over het gebruik van geneesmiddelen zonder recept tijdens de zwangerschap en borstvoedingsperiode.

Op basis van deze resultaten en een overzicht van de meest gebruikte geneesmiddelen zonder recept tijdens de zwangerschap werd een prototype van de app ontwikkeld. De inhoud van de app is opgesteld door experts van de Teratologie Informatie Service (TIS), onderdeel van het Nederlands Bijwerkingencentrum Lareb. Daarbij is gebruikgemaakt van de meest recente wetenschappelijke kennis over het gebruik van geneesmiddelen tijdens de zwangerschap en borstvoedingsperiode.

Wat biedt de MediMama-app?

De MediMama-app bevat veiligheidsinformatie over meer dan 250 geneesmiddelen, supplementen en kruidenproducten die verkrijgbaar zijn zonder recept. Om informatie snel en makkelijk toegankelijk te maken, worden middelen ingedeeld volgens een stoplichtsysteem: groen (veilig te gebruiken), geel (wees voorzichtig en lees meer informatie) en rood (niet te gebruiken). In de app kan gezocht worden op werkzame stof, merknaam of klacht. Bij klachten biedt de app eerst niet-medicamenteuze adviezen en leefstijltips voordat medicatie wordt overwogen. Voor appgebruikers die meer diepgang wensen, bevat elke productpagina een link naar de uitgebreide wetenschappelijke informatie op de TIS website.

Eerste ervaringen en gebruik

Voorafgaand aan de lancering werd de app getest door zwangeren, recent bevallen vrouwen en zorgverleners. In focusgroepen2 Vijf focusgroepen met in totaal 23 deelnemers en online vragenlijsten3 Ingevuld door 14 deelnemers werd de app over het algemeen als gebruiksvriendelijk beoordeeld en werd er positief gereageerd op de overzichtelijke weergave van veiligheidsinformatie. Verbeterpunten zijn meegenomen in de doorontwikkeling. Het ging daarbij om het verkorten van teksten, het verbeteren van de leesbaarheid, het verwijderen van accountregistratie, het aanpassen van de disclaimer en het uitbreiden van informatie.

In het eerste jaar na de lancering werd de MediMama-app 22.415 keer gedownload en waren er gemiddeld 370 unieke gebruikers per dag. Gemiddeld bekeken appgebruikers drie pagina’s per sessie. In totaal werden er gemiddeld 24.352 pagina’s per maand bekeken. Informatie over paracetamol en neussprays werd het vaakst geraadpleegd. Verder waren er seizoensgebonden trends zichtbaar in zoektermen, die overeenkomen met seizoensgebonden gezondheidsklachten.

Wat betekent dit voor jou?
De MediMama-app lijkt een veelbelovend hulpmiddel binnen de geboortezorg en is gratis hier te downloaden in de Google Play Store of in de App Store. De app voorziet in een duidelijke informatiebehoefte en ondersteunt vrouwen bij het maken van geïnformeerde keuzes over het gebruik van geneesmiddelen zonder recept tijdens de zwangerschap en borstvoedingsperiode. Voor de praktijk betekent dit dat zorgverleners, zoals verloskundigen en gynaecologen, de app actief kunnen inzetten als betrouwbaar informatiehulpmiddel en deze kunnen aanbevelen tijdens consulten en in de wachtkamer met bijvoorbeeld een QR-code.

Onderzoekers geven wel aan dat vervolgonderzoek nodig is om de effectiviteit van de implementatiestrategie van de MediMamma-app te blijven evalueren, evenals de invloed van de app op het geneesmiddelengebruik van vrouwen en de gezondheidsuitkomsten van moeder en kind. Daarnaast geven zij aan dat er aandacht moet zijn voor de duurzame inbedding binnen de geboortezorg, waardoor onderhoud en actualisering van de app op lange termijn geborgd blijven.