Vapen tijdens de zwangerschap: bewijs voor ongunstige uitkomsten voor de pasgeborene

Het gebruik van e-sigaretten (vapen) neemt wereldwijd toe, ook onder zwangere vrouwen. Tegelijkertijd is er groeiende aandacht voor de mogelijke effecten hiervan op de zwangerschap en de gezondheid van de pasgeborene. Een recente systematische review en meta-analyse onderzocht de huidige wetenschappelijke literatuur over dit onderwerp. Deze meta-analyse laat zien dat vapen tijdens de zwangerschap in verband wordt gebracht met een laag geboortegewicht en small for gestational age (SGA).

Vapen neemt toe, groeiende zorgen over veiligheid
Een e-sigaret is een apparaat dat een vloeistof met nicotine verhit tot een damp die wordt ingeademd. Dit wordt vapen genoemd. In Nederland neemt het gebruik van e‑sigaretten toe, vooral onder jongeren¹, maar specifieke cijfers onder zwangeren zijn beperkt beschikbaar². Vapen wordt vaak gezien als minder schadelijk dan traditionele sigaretten, maar er is ook toenemende wetenschappelijke aandacht voor mogelijke nadelige effecten, waarbij in sommige studies juist wordt gesuggereerd dat bepaalde blootstellingen niet zonder risico zijn en mogelijk schadelijker kunnen uitpakken dan eerder werd aangenomen. Zo rapporteert het Trimbos dat het heel verslavend is en kankerverwekkend kan zijn. Nicotine kan daarnaast de ontwikkeling van de hersenen en organen beïnvloeden en is extra schadelijk tijdens de zwangerschap. De damp van e-sigaretten bestaat niet uit waterdamp, maar uit een mengsel van schadelijke stoffen zoals fijnstof, Formaldehyde, Acetaldehyde en Acroleïne, naast metalen zoals nikkel, lood en chroom die kunnen vrijkomen uit het verhittingssysteem (gloeidraad). Deze stoffen kunnen de longen irriteren en mogelijk schade veroorzaken aan het cardiovasculaire systeem en de ontwikkeling van het ongeboren kind. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat nicotine en andere stoffen in e-sigaretten schadelijk kunnen zijn voor de ontwikkeling van de placenta. Omdat er nog veel onduidelijk is over de effecten van vapen tijdens de zwangerschap, is onderzoek verricht naar de gevolgen voor neonatale uitkomsten.

Verband met geboortegewicht en groei
In deze meta-analyse zijn 14 studies geïncludeerd. Twaalf hiervan zijn uitgevoerd in Amerika, één in het Verenigd Koninkrijken één in Nederland. Over het algemeen werden de artikelen beoordeeld als een laag risico op bias. In totaal werden 523,273 zwangere vrouwen geïncludeerd in de analyse. Hiervan gebruikte 3840 (0,7%) een e-sigaret tijdens de zwangerschap. In het artikel is niet benoemd hoe vaak en op welk moment in de zwangerschap het gebruik plaatsvond. In vergelijking met zwangere vrouwen die niet vapeten, hadden zwangere vrouwen die wel vapeten grotere kans op een lager geboortegewicht (OR: 1,60; 95%-BI: 1,23–2,09), en SGA (OR: 1,73; 95%BI 1,34-2,22). Daarentegen werd voor vroeggeboorte geen statistisch significant verband gevonden.

Wat betekent dit voor de praktijk?
Hoewel vapen soms wordt gezien als een minder schadelijk alternatief voor roken, laat deze meta-analyse zien dat het niet als veilig kan worden beschouwd tijdens de zwangerschap. De resultaten onderstrepen het belang van actieve signalering van e-sigaretgebruik in de verloskundige praktijk en het bieden van passende stopondersteuning. Extra aandacht is nodig voor voorlichting aan zwangeren en hun partners, waarbij duidelijk wordt gemaakt dat nicotinegebruik in welke vorm dan ook risico’s kan geven voor de groei en ontwikkeling van het kind.

Maatregelen tegen vapen in Nederland
Smaakstoffen in een e-sigaret geven de damp een lekkere smaak en verbloemen de bittere smaak van nicotine. In Nederland waren in 2017 bijna 14.000 e-liquids aangemeld met een smaak anders dan tabak. Om het gebruik onder jongeren te ontmoedigen, is de wetgeving aangepast. Sinds 1 januari 2024 mogen geen smaakstoffen meer worden toegevoegd aan e-sigaretten, behalve 16 smaakstoffen met tabakssmaak. Echter worden ze nog wel veel verkegen op de illegale markt. Begin 2025 werd het landelijke Actieplan tegen Vapen gelanceerd³. Het plan omvat maatregelen om illegale handel tegen te gaan, het starten met vapen te voorkomen en stoppen met vapen te bevorderen. Het uiteindelijke doel is een rook- en nicotinevrije generatie in 2040.

Wat betekent dit voor jou?
Vapen wordt door sommige zwangeren nog gezien als een ‘veiliger’ alternatief voor roken, maar de huidige evidence laat zien dat dit niet zonder risico is. Het bespreekbaar maken van e-sigaretgebruik hoort daarom standaard onderdeel te zijn van de verloskundige anamnese, net als bij roken. Vroege signalering en begeleiding richting stoppen blijven essentieel om ongunstige uitkomsten zoveel mogelijk te voorkomen. Extra aandacht is hierbij nodig voor zwangeren in kwetsbare omstandigheden, waarbij stress of psychosociale problematiek mogelijk meespeelt.

Verloskundigen kunnen samenwerken met onder andere het Trimbos-instituut⁴, het RIVM, de GGD, huisartsen, stoppen-met-rokenbegeleiders, verslavingszorg, kraamzorg en de jeugdgezondheidszorg om zwangeren en hun partners te informeren en te begeleiden. Ook kunnen verloskundigen zich aansluiten bij initiatieven zoals de Rookvrije Generatie, de Hartstichting, het Longfonds en KWF. Daarnaast kunnen zorgverleners vanaf 1 januari 2026 gezondheidsklachten die mogelijk verband houden met het gebruik van e-sigaretten registreren bij een landelijk meldpunt⁵. Het RIVM verzamelt en beheert deze gegevens op een veilige manier. De meldingen geven waardevolle informatie over de aard en omvang van gezondheidsschade door vapen. Het RIVM publiceert twee keer per jaar een overzicht van de geregistreerde meldingen.

Vapen tijdens de zwangerschap: bewijs voor ongunstige uitkomsten voor de pasgeborene

‘Vers van de pers’