Hyperemesis gravidarum (HG) is een ernstige vorm van zwangerschapsmisselijkheid. Veel adviezen hierover op YouTube zijn niet betrouwbaar: slechts een klein deel is wetenschappelijk bewezen effectief, terwijl sommige zelfs risico’s kunnen hebben. Goede voorlichting door zorgverleners blijft daarom essentieel.

Internet en desinformatie
Internet is tegenwoordig een belangrijke bron voor zwangeren om hun informatie vandaan te halen. Naast zoekmachines worden ook blogs, apps en sociale media (Instagram, YouTube en TikTok) gebruikt als informatiebron. Desinformatie over gezondheid betekent valse of misleidende informatie over gezondheid die niet door (wetenschappelijk) bewijs wordt onderbouwd. Hoewel zwangere vrouwen zich er vaak van bewust zijn dat online informatie onbetrouwbaar kan zijn, vinden ze het moeilijk om de betrouwbaarheid ervan in te schatten.

Eén van de meest voorkomende zwangerschapscomplicaties is (hyper)emesis gravidarum (HG)1 Hyperemesis gravidarum wil zeggen dat er sprake is van overmatige misselijkheid en/of braken in de zwangerschap waardoor de vrouw sterk gehinderd wordt tijdens haar dagelijkse bezigheden. Bron: Richtlijn Hyperemesis gravidarum, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. 2025. . HG kan een grote impact hebben op de kwaliteit van leven. Sommige vrouwen voelen zich onvoldoende gehoord door zorgverleners, wat mogelijk nog meer leidt naar online informatiebronnen zoals YouTube. Tot op heden is weinig onderzoek gedaan naar de betrouwbaarheid van dergelijke online informatie over zwangerschap.

Analyse van YouTube video’s over adviezen
Het doel van dit onderzoek was onderzoeken welke adviezen YouTube-video’s geven over HG en in hoeverre deze adviezen op wetenschappelijk bewijs zijn gebaseerd. Tussen december 2022 en oktober 2023 werden 45 Engelstalige YouTube-video’s die advies geven over HG geanalyseerd. De meeste video’s (77,8%) werden geüpload vanuit de VS2 n=28 of India3 n=7 . De meeste sprekers in de video’s waren zorgverleners(37,8%)4 n=17  of vloggers(24,4%)5 n=11 .

De concept transcripten van de video’s werden beoordeeld door de onderzoekers en aan de hand van de video’s werden transcriptiefouten gecorrigeerd en interpunctie toegevoegd. Op basis van de definitieve transcripten werden aanbevelingen gecodeerd en thema’s gevormd.

Met behulp van kwalitatieve inhoudsanalyse werden 85 unieke adviezen geïdentificeerd. De adviezen werden onderverdeeld in zes categorieën:

  1. Medicatie
    • Specifiek genoemde merknaam of werkzame stof, bv. doxylamine, metoclopramide, promethazine, maagzuurremmers.
    • Niet nader gespecificeerd merk of werkzame stof: anti-emeticum of antihistamine.
  2. Alternatieve en kruidengeneeskunde
    • Kruidengeneeskunde en natuurgeneeskunde, bv. gember, (peper)munt, kamille.
    • Etherische oliën of andere aromatherapie, bv. munt en lavendel.
    • Topische toepassing (smeren) van oliën: etherische of magnesiumolie.
    • Traditionele Chinese geneeskunde, bv. acupressuur en acupunctuur.
    • Overig: hypnose, CBD-olie en homeopathie.
  3. Voeding
    • Te vermijden voedingsmiddelen, bv. pittig eten, vettig eten.
    • Voedsel om juist wel te eten, bv. koolhydraten, eiwitrijk, droge koekjes, rijst.
    • Eetgewoonten, bv. regelmatig kleine maaltijden, vermijden lege maag, voldoende water.
  4. Supplementen
    • Vitamine supplementen, bv. vitamine B6, vitamine B12, foliumzuur.
    • Overig: PreggiesTM-lollies, vermijden van ijzer.
  5. Leefstijl
    • Doe het rustig aan, bv. mindfulness, voldoende rust en slaap, langzaam wakker worden.
    • Lichaamsbeweging: sporten, yoga.
    • Overig: vraag hulp, zoek sociale steun en draag loszittende, comfortabele kleding.
  6. Overige adviezen:
    Neem contact op met een zorgverlener; warmte op de buik om spieren te ontspannen, iets lagere temperatuur aanhouden of kleding uittrekken bij misselijkheid, mond spoelen voor een frisse adem en frisse lucht.

De meest voorkomende adviezen uit de hele lijst waren:
>het eten van gember (30/45 video’s),
>het eten van kleine frequente maaltijden (28/45 video’s),
>het overleggen met een zorgverlener (27/45 video’s).

Analyse van de gegeven adviezen op wetenschappelijk niveau
Na bovenstaande analyse werd met een literatuurstudie onderzocht in hoeverre deze adviezen wetenschappelijk onderbouwd zijn. De conclusie is dat slechts 8 van de 85 adviezen (ongeveer 9%) effectief en wetenschappelijk onderbouwd zijn, terwijl sommige (5%) niet effectief of zelfs potentieel gevaarlijk zijn. Over het algemeen is er een gebrek aan wetenschappelijk onderzoek naar effectieve niet-farmacologische verlichting van HG.

Onderbouwde effectieve adviezen
Dit betrof vooral medicamenteuze behandelingen, zoals combinaties van vitamine B6 (pyridoxine) en doxylamine6 https://www.lareb.nl/mvm-kennis-pagina/Doxylamine+met+pyridoxine+tijdens+de+zwangerschap , en andere medicijnen zoals ondansetron7 https://www.lareb.nl/mvm-kennis-pagina/ondansetron+tijdens+de+zwangerschap en metoclopramide8 https://www.lareb.nl/mvm-kennis-pagina/Metoclopramide+en+andere+dopamine+antagonisten+bij+misselijkheid+tijdens+de+zwangerschap . Ook gember en vitamine B6 afzonderlijk hebben enig bewijs voor effectiviteit.

Niet effectieve adviezen
Eén advies, namelijk sociale steun zoeken, is niet effectief voor het verminderen van HG-symptomen. Uit geen enkel onderzoek komt naar voren dat sociale steun zorgt voor minder symptomen van HG.

Potentieel gevaarlijke adviezen
Daarnaast werden vier adviezen als potentieel onveilig beschouwd, waaronder het gebruik van bepaalde kruiden (zoals pepermunt, kamille en venkel) en CBD-olie, vanwege mogelijke risico’s voor de zwangerschap. CBD-olie en andere cannabinoïden worden als potentieel onveilig beschouwd. Enerzijds raadt de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) het gebruik ervan af, omdat cannabinoïden de placentabarrière passeren. Anderzijds ontbreekt wetenschappelijk onderzoek naar zowel de veiligheid als de effectiviteit hiervan tijdens de zwangerschap.

Tegenstijdige adviezen
Opvallend is dat bijna de helft van de adviezen (48,2%) onduidelijke of tegenstrijdige wetenschappelijke onderbouwing had. Voorbeelden zijn het effect van acupressuur, lichaamsbeweging en aromatherapie op de HG-klachten. Onderzoeken hebben wisselende resultaten. Een veelgehoorde advies was om de eiwit- en koolhydraatinname te verhogen, maar ook hier wordt tegenstrijdige onderbouwing voor gevonden.

Niet onderzochte adviezen
Daarnaast was meer dan een derde van de adviezen (36,5%) überhaupt niet onderzocht. Veel van deze adviezen zijn gebaseerd op ‘gezond verstand’ of traditionele praktijken, zoals het eten van crackers, het vermijden van triggers of het drinken van koude dranken.

Wetenschappelijke onderbouwing mist vaak
Deze studie laat zien dat meeste adviezen over HG op YouTube niet wetenschappelijk onderbouwd zijn; slechts een klein deel is bewezen effectief en sommige kunnen zelfs onveilig zijn, waardoor betrouwbare voorlichting van zorgverleners belangrijk blijft.

Wat betekent dit voor jou?
Als je zwangere vrouwen begeleidt, is het goed om bewust te zijn dat zwangere vrouwen tegenwoordig op sociale media worden blootgesteld aan een grote hoeveelheid uiteenlopende adviezen in de zwangerschap, waarvan slechts een klein deel wetenschappelijk onderbouwd is. Dit kan verwarrend zijn en mogelijk angst of verkeerde beslissingen veroorzaken. Adviezen hebben bijvoorbeeld betrekking op het verminderen van klachten van hyperemesis gravidarum (HG). Het blijkt dat er relatief weinig onderzoek is naar niet-medicamenteuze behandelingen van HG, ondanks de populariteit van dergelijke adviezen.Verloskundigen zouden daarom proactief advies kunnen geven om te voorkomen dat zwangeren verkeerde (en potentieel gevaarlijke) informatie krijgen. Daarnaast kan actief gevraagd worden naar de online informatiebronnen die de zwangere heeft geraadpleegd en hen te begeleiden naar betrouwbare informatie. Het is hierbij belangrijk om oprechte interesse te tonen in de online bronnen die zwangeren raadplegen. Zo kun je, waar nodig, nuance aanbrengen in de informatie, in plaats van een volledige bron afwijzen. Dit voorkómt dat zij de content wel blijven bekijken, maar deze niet meer met jou als zorgverlener durven te delen.

Enige nuance bij het resultaat dat sociale steun niet leidt tot een vermindering van HG-klachten is gepast. Sociale steun is belangrijk voor een heleboel andere zaken rondom een zwangerschap.